سونامي

تعريف

سونامي يك كلمه ژاپني  به معني امواج ساحلي مي باشد.كه از كلمات tsu( بندر، ساحل) و nami( امواج) تشكيل شده است.

سونامي يك سري امواج مي باشند كه در بستر اقيانوس و آب هاي آزاد بر اثر زمين لرزه هاي دريايي، فعاليت هاي آتشفشاني، انفجار هاي اتمي ايجاد مي شوند.

اين امواج ممكن است صد ها كيلومتر پهنا داشته باشند و هنگام رسيدن به ساحل به ارتفاع 5/10 الي30 متربرسند. اين امواج تقريبا با سرعتي معادل 800 كيلومتر در ساعت پهنه اقيانوس را مي پيمايندو تا زماني كه به ساحل نزديك نشده اند ارتفاع چنداني ندارند اما با نزديك شدن به ساحل به خصوص قسمت هاي كم عمق ساحل از سرعت آنها كاسته شده و به ارتفاع آنها افزوده مي شودو با همان سرعت و شتاب به ساحل برخورد مي كنند و تخريب وسيعي را باعث مي شوند.

علل وقوع سونامي

امواج سونامي بر اثر شايع ترين علت ايجاد آن ( زمين لغزش هاي دريايي) ايجاد مي شوند. اين زمين لرزه ها بر اثر برخورد صفحات پوسته اي زمين به هم در بستر اقيانوس يا دريا ايجاد مي شود. براي درك اين مطلب بهتر است ابتدا صفحات پوسته اي زمين و نحوه برخورد آن ها را نسبت همديگر بر طبق نظريه تكتونيك صفحه اي را بشناسيم.

طبق نظريه تكتونيك صفحه اي كه در سالهاي( 1969 و 1970  ) توسط مورگان، منارد و مكنزي پيشنهاد گرديد: كره زمين از تعدادي صفحه به ضخامت 100 كيلومتر تشكيل گرديده است و اين صفحات با خواص فيزيكي و تركيب شيميايي متفاوت بر روي يكديگر قرار گرفته و از انحناي سطح زمين طبعيت مي كنند. اين صفحات را ليتوسفر مي نامند. بخش زيرين ليتوسفر تا عمق تقريبا 700 كيلومتر آستنوسفرو قسمت پائين تر را مزوسفر مي نامند.

اين صفحات كه با يكديگر در تماسند، وضع ثابتي ندارندو دائما نسبت به يكديگر در حركتند و اين حركت داراي سه حالت :

أ‌-   صفحات از هم دور مي شوند،  بدين ترتيب در جهتي عمود بر امتداد لبه ها حركت مي كنند.

ب‌-   صفحات به يكديگر نزديك مي شوند. اين فشردگي و رانده شدن دو صفحه به طرف يكديگر ايجاد نيروي فشاري مي كنند.

ت‌-   حركت صفحات، موازي با يكديگر است. بدين ترتيب كه صفحات در مقابل يكديگر در جهتي موازي با لبه تماس روي هم مي لغزند.

اين صفحات مداوما در روي  كره زمين با سرعتي در حدود 5/2 تا 5 سانتي متر در سال در حال حركتند.

امواج سونامي بر اثر برخورد صفحات پوسته اي از نوع برخورد نوع دوم ( صفحات به يكديگر نزديك مي شوند) در اقيانوس ايجاد مي شود.  اين حركت بيشتر از همه در طول خطوط گسل (شكستگي ها) صورت مي گيرد. وقتي اين دو لايه از پوسته زمين در ناحيه اي كه مرز صفحه اي ناميده مي شوند به همديگر نزديك مي شوندو در تلاقي با يكديگر قرار مي گيرند به همديگر فشار وارد مي كند و نيروي زيادي همانند فنر جمع شده در آن جمع مي شود. سرانجام لايه ها نا گهان از هم عبور كرده و در محل گذر حالت شكستگي ايجاد مي شودو صفحه سنگين تر به زير صفحه سبك تر مي لغزد و بخشي از زمين زير دريا خالي مي شود و فرو مي ريزد و بخش ديگر ناگهان بالا مي آيد.

در نتيجه حجم عظيمي از آب يك دفعه جابه جا مي شود و به اين ترتيب امواج مهيب سونامي متولد مي شوند.

هر چيزي كه بتواند حجم عظيمي از آ ب اقيانوس را جابه جا كند مي تواند موجب پيدايش امواج سونامي شود بنابراين فعاليت هاي آتشفشاني و يا برخورد شهاب سنگ ها هم مي تواند منشاء ايجاد سو نامي مي باشد. اما اين سونامي ها برخلاف سو نامي هاي كه در اثر زمين لرزه ايجاد مي شوند به سرعت از بين رفته و به علت اينكه منطقه كوچكي از در يا را تحت تأ ثير قرار مي دهند به ندرت به سواحل دور از كانون ايجاد امواج منتقل مي شوند.

چگونگي عملكرد سو نامي

هنگامي كه حجم عظيمي از آب به سمت بالا رانده مي شود، نيروي جاذبه زمين بر روي آن اثر  گذاشته و امواج ايجاد شده را به طور افقي به موازات سطح آب هدايت مي كندو اين امواج از ميان اعماق آب نسبت به مركز اوليه جنبش به اطراف گسترش مي يابد.

نيروي بسيار زيادي كه در اثر شدت بر خورد صفحات به يكديگر ايجاد مي شود سرعت باور نكردني سو نامي را ايجاد مي كند.

هرچه عمق آب بيشتر، شدت بر خورد زيادتر باشد در نتيجه بر سرعت و شدت امواج افزوده مي شود. سرعت واقعي سونامي با اندازه گيري عمق آب در نقطه اي كه سو نامي از آن مي گذرد، محاسبه مي شود كه برابر ريشه دوم حاصلضرب شتاب جاذبه در ميزان عمق آب است.

 

       
       

 

همانطور كه ذكر شد هر چه عمق بيشتر باشد سرعت نيز بيشتر است. بنابراين سرعت سونامي تحت تأثير عمق به طور مستقيم مي باشد. در نتيجه در آب هاي كم عمق ساحل اين سرعت كمتر مي شود. ارتفاع واقعي سونامي در آب هاي آزاد اغلب كمتر از يك متر است و معمولا قابل تشخيص نيست.

در نزديكي ساحل دريا كم عمق مي شود و قبل از رسيدن موج سونامي به ساحل آب در يا عقب نشيني مي كند ( اگر شيب قاره كم باشد اين عقب نشيني بيش از چند صد متر خواهد بود) در اين هنگام موج مسافت بيشتري را طي مي كند و از سرعتش كا سته شده (معمولا 50 كيلومتر در ساعت كا هش مي يابد) و شروع به تجمع يافتن مي كند و به ارتفاع آن افزوده مي شود و به تبع آن فاصله بين دو موج متوالي (طول موج) كا هش مي يابد . در اين زمان ويژگي هاي جغرافيايي و تو پوگرافي كف دريا و محل بر رفتار و ظاهر سو نامي اثر مي گذارند. همچنان از سرعت امواج كاسته شده و ارتفاع آن به صورت قابل توجه اي بالاميرود(ارتفاع به 30 متر بالاتر مي رسد) و امواج همچون شلاقي بر ساحل تازيانه مي زنند و خسارت ساحلي شديدي را به و جود مي آورند.

ممكن است بين 5 تا 90 دقيقه بعد از اولين ضربه سو نامي به ساحل امواج ديگر آن نيز به ساحل برخورد كنند. اين امواج منجر به سيل گرفتگي بيشتري در ساحل مي گردد.

براي جلوگيري از سو نامي از سوي بسياري از كشور هاي مستعد سو نامي تمهيداتي از قبيل استفاده از علائم هشدار دهنده به مردم قبل از رخداد سو نامي و همچنين ساخت ديواره ها و دروازه هاي سيلابي و كانال هاي هدايتي براي كا هش سرعت سو نامي و اثر گذاري آن صورت گرفته است. اين اقدامات مانع از تخريب و تلفات نشده ولي در كاهش سرعت آن مو فقيت آميز بوده اند.   

 

  

  • براي اطلاعات بيشتر به سايت علوم داده هاي زمين مراجعه شود

    http://www.ngdir.ir/sitelinks/kids/html/zelzeleh-mafahim_soname.htm

 

   آیات و روایات
   در مكتب امام
   سد طالقان
   سدهاي بزرگ ايران
   سيل
   جمعيت ايران
   سونامی
   گیاهان داروئی
   دارواش
   فرسایش
   درختکاری
   مرتع و مرتعداری
   عطر و اسانس گیاهان
   نانو تکنولوژی
   انرژی های نو
   انرژی هسته ای
   کودهای شیمیایی
   سم
   باران اسیدی
   باران مصنوعی
   ممیزی مراتع
   مصالح ساختمانی
   پیوند
   قوانین
   حقوق آب
   بازیافت 1
   بازیافت 2
   حفظ یا تغییر اراضی کاربری
   حریم و مرتع حریم روستایی
   تاسیسات ساختمان