کودهای شیمیایی

عناصر مورد نياز براي ر شد وتكامل گياه:

عناصرغذايي براي حفظ فرآيند هاي فيزيولوژيكي كنترل كننده رشدوتكامل ضروري هستند. بنابراين درك اصول تغذيه گياهان زراعي بخش مهمي از توليدمحصولات زراعي و باغي است .

نيتروژن، فسفر،پتاسيم ، كلسيم و منيزيم، از عناصر اصلي كنترل كننده رشد و تكامل گياه هستند. اين گروه، عناصر پرمصرف ناميده مي شوند.

عناصري همانند مس، روي، كلر، منگنز، آهن و... كه به مقدار كم مورد نياز هستند عناصر كم مصرف نام دارند. نياز كم گياهان به عناصركم مصرف را مي توان به علت مشاركت اين عناصر در واكنش هاي آنزيمي و شركت در اجزاء هورمون هاي گياهي دانست، اين عناصر كمتر در اجزاء عمده گياهي مثل بافت هاي ساختماني و پروتوپلاسمي وجود دارد. كمبود اين عناصر مي تواند موجب نقصان رشد وتكامل غير طبيعي شود و ممكن است رشد موجوداتي راكه از چنين گياهاني تغذيه مي كنند مختل نمايد.       

 استفاده از  كودهاي بيولوژيك در كشاورزي از قدمتي برابر كشاورزي برخوردار است ولي در گذشته اي نه چندان دور تمام مواد غذايي مورد مصرف انسان با استفاده از چنين منابع ارزشمندي توليد مي شده است. اگرچه كاربرد كودهاي بيولوژيك به علل مختلف در طي چند دهه گذشته كاهش يافته است ولي با توجه به مشكلاتي كه مصرف بي رويه كودهاي شيميايي به وجود آورده است، استفاده از آنها در كشاورزي مجدداً  مطرح شده است. بدون ترديد كاربرد كودهاي بيولوژيك علاوه بر اثرات مثبتي كه بر كليه خصوصيات خاك دارد، از جنبه هاي اقتصادي، زيست محيطي و اجتماعي نيز مثمر ثمر واقع شده ومي تواند به عنوان جايگزيني مناسب براي كودهاي شيميايي باشد. در حال حاضر نگرش هاي جديدي كه در ارتباط با كشاورزي تحت عنوان كشاورزي پايدار، ارگانيك وبيولوژيك مطرح مي باشد به بهره برداري از چنين منابعي استوار است.

 

كود هاي شيميايي

عناصر پرمصرف:

نيتروژن:

از عناصر اصلي مورد نياز ، نيتروژن است كه اثر عمده اي را در رشد و نموگياهان دارد. اين عنصر يكي از اجزاي تشكيل دهنده آمينواسيد ها، پروتئين ها ونوكلئيك اسيدهاست و نقش عمده اي در فيزيولوژي گياه دارد. رشد برگ ها به وسيله نيتروژن كنترل مي شود. اندازه برگ و دوام آن با افزايش مقدار نيتروژن مصرفي افزايش مي يابد، از اين رو در بيشتر گياهان زراعي محصول تحت تأثير مقدار نيتروژن است. در غلات، ازت براي پنجه زني اهميت داشته، تعداد دانه را افزايش مي دهد و همچنين موجب افزايش وزن دانه  مي شود. نيتروژن بر ميزان كلروفيل برگ ها اثر مي گذارد وگياهاني كه كمبود نيتروژن دارند رنگشان سبز كمرنگ يا زرد مي شود.

مقدار نيتروژن در خاکهاي تحت الارض، معمولاً کمتر از لايه سطحي است زيرا بيشتر بقاياي آلي بر روي سطح خاک باقي مي مانند.  ولي هنوز براي رشد اکثر غلات و گياهان علفي غيرلگوم افراد مجبور به مصرف مقادير زيادي کودهاي حيواني و يا کودهاي شيمايي نيتروژني هستند. نيتروژن خاک از بقاياي گياهي و حيواني و از طريق تثبيت به وسيله گياهان لگومينوز و درختان و از ترکيبات باران مثل نيترات منشأ مي گيرد. تحت شرايط مناسب مقداري از نيتروژن آلي به نيتروژن معدني تبديل گرديده و سرانجام ممکن است به صورت آمونيوم و نيترات در آيند. با اين وجود نيتروژن معدني فقط جزء کوچکي از نيتروژن کل خاک است.

نيتروژن بیشتر از سایر مواد در تغذیه گیاه مصرف می‌شود و همواره بایستی در دوره رشد گیاه به صورت تدریجی مصرف شود. مقداری از آن قبل از کشت برای شروع رشد گیاه و بقیه تا حد  مجاز در طول دوره بهره‌برداری استفاده می‌شود. بنابراين نیاز گیاهان به كودهاي نيتروژن دار(ازت) زیاد است مصرف نيتروژن از مرحله جوانه زني آغاز و در گلدهی و میوه‌دهی به اوج خود می‌رسد.

نيتروژن مورد نيازگياه  تحت تأثير چند عامل قرار مي گيرد. نيتروژن در خاك به شكل هاي آلي و  غير آلي وجود دارد و فعاليت باكتري هاي خاك در چرخه نيتروژن وضعيت همواره متغيري به وجود مي آورد. مقداري از نيتروژن به شكل گاز وارد اتمسفر مي شود و از دست مي رود و مقداري از آن از طريق آبشويي با آب زهكشي از دسترس خارج مي شود،  قسمت عمده نيتروژن در خاک سطحي  به فرم آلي وجود دارد، شكل هاي غيرآلي نيتروژن معمولاً براي گياه قابل جذب است، در حالي كه شكل آلي تا موقعي كه معدني نشود قابل جذب نيست. در مزارعي که کودهاي شيميائي مصرف نمي شود، گياهان غير لگوم، نيتروژن مورد نيازشان را از طريق معدني شدن نيتروژن آلي خاک به  دست مي آورند.

گياهان قادرند آمونيم آزاد شده از مواد آلي را جذب نمايند به اين عمل نيتريفيكاسيون مي گويند. ازت موجود در خاك توسط بعضي از باكتريها به صورت ازت آزاد در مي آيد كه به اين عمل دنيتريفيكاسيون گفته مي شود. عمل دنيتريفيكاسيون غير هوازي است، بنابراين در خاك هاي فاقد تهويه اين عمل با شدت بيشتري صورت مي گيرد.

درجايي كه بقولات كاشته مي شوند مسئله پيچيده تر مي شود، زيرا بقولات قادر هستند نيتروژن هوا را از طريق فعاليت باكتري هاي ريزوبيوم موجود در گره هاي ريشه تثبيت كنند. اين گره ها  زندگي محدودي دارند وسرانجام مي پوسند ونيتروژن را درخاك آزاد مي كنند. بنابر اين پيش بيني مقدار نيتروژن  قابل جذب خاك براي گياه دشوار است.كود هاي ازته به دو صورت آلي (مانند كود هاي دامي، پودراستخوان، خون خشك و برگ پوسيده ) و معدني ( مانند نيترات آمونيم ، فسفات آمونيم، اوره وغيره ) وجود دارد.

  • دلایل کمبود ازت:

(خاک‌های اسیدی و قلیایی)، رشد سریع گیاه، کم بودن مواد آلی خاک، و زمانی که آبیاری بیش از حد صورت پذیرد بخش اعظمی از ازت موجود در خاک (خصوصاً خاک‌های شنی یا سبک) آب‌شویی شده  و از دسترس گیاه خارج می‌شود. مواقعي که رطوبت خاک بالا و دما پایین باشد گیاه مقدار ازت کمتری از خاك برداشت و علائم کمبود ازت رخ می‌دهد.

  • علايم کمبود نيتروژن در گياهان:

علائم کمبود نيتروژن يكي از واضح ترين علايم كمبوددر گياهان مي باشد. شاخ و برگ گياهان جوان به رنگ سبز متمايل به زرد درآمده و رشد آنها متوقف مي گردد. در گياهان مسن تر زردي و سوختگي در برگهاي پايين تر که معمولاً از نوک و کناره برگها شروع شده ديده مي شود. در ادامه كمبود ازت خوشه ها کوچک شده و پروتئين دانه معمولاً کم است.

فسفر:

عنصر ديگري كه به مقدار زياد، مورد نياز دائم گياهان است فسفر مي باشد. فسفر در مقايسه با نيتروژن که 79 درصد اتمسفر زمين را تشکيل مي دهد، در نهشته هاي معدني يافت مي شود و به عنوان منابع طبيعي غيرقابل تجديد محسوب مي گردند.تبديل فسفر معدني به فسفر آلي تحت تأثير نور قرار داشته وارتباط مستقيم با عمل فتوسنتز دارد كه در مقابل نور خورشيددر برگ ها انجام مي گيرد مناسب  تفاوت ديگري که بين نيتروژن و فسفر وجود دارد اين است که نيتروژن توسط فرآيند هاي مختلفي مانند تصعيد  آمونياک، آبشويي  و نيترات زدايي به آساني از خاک تلف مي شود ولي بخش عمده  فسفر در محل مصرف به علت غيرپويايي در نتيجه واکنش با يون هاي Fe, Ca و Al که در محلول خاک وجود دارند، باقي مي ماند. بنابراين کودهاي حاوي ترکيبات محلول فسفر پس از پخش در مزرعه به سرعت   به شکل کم محلول يا نامحلول در مي آيند. فقط 15 تا 20 درصد از کود فسفره مصرفي به صورت  قابل جذب گياه در مي آيد و جزء کمتري از اين کود جذب گياهان بعدي مي شود این عنصر نقش محرك درتوسعه ریشه و رشد و باردهی دارد. شدت تقاضای گیاه برای این عنصر در مراحل اولیه رشد و خصوصاً در شرایط سرد خاک بیشتر می‌باشد. (در دماي كمتر از 15 درجه سانتي گراد خاك، خاك دچار اختلال مي شود.)

فسفر يكي از اجزاي تشكيل دهنده هسته سلول و براي تقسيم سلولي ضروري است. به اين دليل كه در تكامل بافت  مريستم دخالت دارد و به ويژه در مرحله اوليه وسريع رشد مورد نياز است.  فسفر براي توسعه رشد ريشه نهال ها لازم است، تأمين فسفر كافي در بستر بذر براي بسياري از گياهان زراعي ضروري است. ریشه‌زایی، انجام فتوسنتز، ازدیاد مواد ذخیره‌ای، انتقال هیدرات کربن در گیاه، موفقیت در عمل تلقیح و تشکیل میوه، تأثیر در رنگ و درشتی میوه، زودرس نمودن میوه از تأثيرات ديگر فسفر روي گياهان است.

  • دلایل کمبود فسفر:

افزايش يا كاهش pH خاك (خاک‌های خیلی اسیدی و خیلی قلیایی)، کم بودن مواد آلی خاک، كاهش دماي خاك و افزايش رطوبت خاك و زمانی که میزان روی و سدیم و آهن موجود در خاک زیاد باشد، اين امر رخ مي دهد.

  • علائم کمبود فسفر در گياهان:

فسفر در گياهان به راحتي پويا بوده و وقتي کمبود آن ايجاد مي شود، فسفر موجود در بافت هاي مسن گياه به بافت هاي مريستمي و جوان منتقل مي شوند. برگهاي کوچک با رنگ سبز تيره تر از حالت  معمولي، نوارهاي قرمز و خشکيدگي نوک برگها نشان دهنده کمبود فسفر مي باشند. علائم ديگر در محصولات دانه ريز مانند گندم شامل توقف و کند شدن رشد، پنجه دهي ضعيف و تأخير در رسيدن محصول است.كمبود فسفر در غلات با توقف رشد وكند شدن فرايند توسعه گياه  مشخص مي شود. در خاك هاي دچار كمبود فسفر،گياهان زراعي ريشه اي از رشد باز مي مانند.

پتاسيم:

پتاسیم عامل تسهیل در انتقال مواد غذایی و آهن، از یک قسمت به قسمت دیگر گیاه می‌باشد. پتاسیم نقش اساسی در فعال‌سازی آنزیم‌ها دارد و این عنصر در کنترل تعرق از طریق باز و بسته‌ کردن روزنه برگ‌ها مؤثر است. دخالت در ساختار دیواره سلولی، تأثیر غیر مستقیم در تولید اکسین که یکی از مواد تنظیم کننده رشد می‌باشد، ازدیاد تولید مواد نشاسته‌ای، ازدیاد مقاومت گیاه به بیماری‌ها و رطوبت زیاد، سرما، گرما، خشکی، تسریع عمل نیتریفیکاسیون، قابل جذب نمودن سایر املاح، خوش طعم نمودن میوه و درخشان نمودن رنگ آن، انتقال مواد غذایی به غده‌ها (در سیب زمینی) از ديگر تأثيرات پتاسيم در گياهان است.

پتاسيم به چهارشکل مختلف در خاک وجود دارد؛ کاني هاي اوليه، تثبيت شده، قابل تبادل و پتاسيم محلول. در حالت معمولي پتاسيم آلي در خاک وجود ندارد. پتاسيم موجود درکودهاي آلي و پس مانده هاي گياهي به سرعت از مواد آلي شسته شده و به محلول خاک اضافه مي شود و مي توانند  با رس خاک واکنش دهند.

پتاسيم از اجزاي تشكيل دهنده مواد ساختاري گياه نيست ولي در سنتز آمينواسيدها وپروتئين ها   از يونهاي آمونيوم، ضروري است. همچنين براي فتوسنتز مؤثر، تأمين پتاسيم كافي ضروري است و اين عنصر در مكانيزم انتقال ساير عناصر غذايي از غشاء سلولي دخالت دارد. در بسياري از مواقع پتاسيم موجود در خاك براي رشد گياه زراعي كافي است، اما در مواردي كه مقدار زيادي كود نيتروژن و فسفر مصرف شود ممكن است پتاسيم عاملي محدود كننده براي رشد شود.

  • دلایل کمبود پتاسیم:

خاک‌های با pH پایین ترکمتر از 5 (اسیدی) ، خاک‌های شنی و سبک  یا خاک‌های خیلی سنگین، خشکی و کم‌آبی خاک، آبیاری بیش از حد، زمانی که میزان منیزیم    موجود در خاک زیاد باشد، از دلايل بروز كمبود پتاسيم در گياه است.

  • علائم کمبود:

کوتاه شدن فاصله میان گره‌ها، رنگ پریدگی و زردی (کلروز) و برنزه شدن و خشک شدن حاشیه برگ‌های مسن که با افزایش شدت کمبود، زردی به داخل برگ نفوذ می‌کند. درکل رویش گیاه کند شده و لبه تعدادی از برگ‌ها سوخته و قهوه‌ای (نکروز) شده و به طرف پایین خم می‌شود و ممکن است باعث ریزش برگ شود.ظهورکمبود ابتدا در برگ‌های پایینی بروز مي كند. يكي ديگر از علائم كمبود آن كمبود پتاسيم ازكلروز و نكروز حاشيه برگ ها و نيز از توليد ميوه ها و دانه هاي ريز مشخص مي شود.

كلسيم:

كلسيم براي تكامل طبيعي مريستم ضروري است. كلسيم به شكل پكتات جزء اصلي تشكيل دهنده ديواره سلول است ، از اين رو براي حفظ رشد طبيعي، گياه به مقدار كافي از اين عنصر نياز دارد. اين عنصر در تقسيم سلولي نقش دارد، بنابراين يک جزء با اهميت در ساختمان گياه  مي باشد. پتاسيم معمولاً يک عنصر غير پويا در گياهان است . بيشتر خاك ها به مقدار كافي كلسيم دارند،  اما در طول زمان تلفات ناشي از آبشويي وخروج آن از خاك در اثر توليد محصولات زراعي مي تواند موجب كمبود اين عنصر شود.کلسيم در خاکها به عنوان يک عنصر برطرف کننده مسموميت ناشي از فلزات سنگين مانند نيکل و ساير فلزاتي که ممکن است سمي باشند عمل مي کند. به علاوه کلسيم به عنوان  يک محافظت کننده در  مقابل خشکي، شوري و تنش هاي مکانيکي عمل مي نمايد.

  • علايم کمبود کلسيم:

چون کلسيم به طور کلي در گياه غير پويا مي باشد، در آوندهاي آبکش انتقال آن بسيار کم   است.  اين عامل باعث عرضه ضعيف کلسيم شده و در نتيجه علايم کمبود اغلب در اندامهاي ذخيره اي   و ميوه ها بوجود مي آيد. ايجاد بيماري «لکه تلخ» (bitter pit) در سيب ها يک نمونه  بارز مي باشد. سوختگي گلگاه (Blossom- End rot) در گوجه فرنگي، بيماري هاي قارچي و پايين آمدن کيفيت  سويا از ديگر نمونه هاي آن مي باشد. رشد جوانه هاي انتهائي و سلول هاي نوک ريشه درگياهان متوقف مي شود.کمبود شديد کلسيم در ذرت باعث جلوگيري از ظهور و باز شدن برگهاي جوان مي گردد و نوک برگها ممکن است با يک ماده ژلاتيني چسبنده پوشيده شود. برگها  به هم مي چسبند و ظاهري نردباني بوجود مي آورند.

 منيزيم:

منيزيم عنصرضروري ديگري براي رشد گياه زراعي است . اين عنصر يكي از اجزاي اصلي تشكيل دهنده مولكول كلروفيل است وكمبود آن منجر به زرد شدن برگ ها وكاهش راندمان فتوسنتز مي شود. منيزيم کاتيون مرکزي در ساختمان مولکول کلروفيل مي باشد و بنابراين براي عمل فتوسنتز حياتي مي باشد. منيزيم همچنين يک جزء ساختماني ريبوزوم است و بنابراين نقش مهمي در ساخت پروتئين به عهده دارد.

  • علايم کمبود منيزيم:

منيزيم در گياه پويا مي باشد و نشانه هاي کمبود آن ابتدا در برگهاي پاييني (پيرتر) ظاهر مي شود. در ذرت کمبود منيزيم باعث ايجاد کلروز در بين رگبرگهاي برگهاي پيرتر شده و فقط رگبرگها سبز  باقي مي مانند. در پنبه در برگهاي پايين تر يک زمينه قرمز مايل به ارغواني آشکار مي شود که تدريجاً  قهوه اي و نکروزه مي گردد.

  • سديم:

ظاهراً سديم برا ي دست يابي به محصول زياد در گياهان ضروري نيست. با اين حال بعضي از گياهان زراعي هنگامي كه سديم كافي در اختيار دارند محصول بيشتري مي دهند.چغندر قند مثال خوبي از اين مطلب است وحتي در مواقعي كه پتاسيم به مقدارلازم موجود است وجود عنصرسديم عملكردمحصول راافزايش مي دهد.

گوگرد:

گوگرد جزء مهم تشكيل دهنده بسياري از پروتئين هاي گياهي است و در سنتز روغن در دانه شركت دارد. گوگرد به همراه کلسيم و منيزيم در ليست عناصر غذائي ثانويه گياه قرار مي گيرد، به علت اينکه ملاک طبقه بندي عناصر غذائي اوليه و ثانويه يا کم مصرف، بر مبناي مقداري است که توسط گياه از خاک خارج مي شود، طولي نخواهد کشيد که اين طبقه بندي عناصر غذائي بايستي مورد تجديد نظر قرار گيرد زيرا گوگرد و منيزيم جذب شده به وسيله گياهان تقريباً به اندازه فسفر است. در بعضي حالات، ممکن است کلسيم به وسيله بعضي گونه ها حتي بيشتر از فسفر نيز جذب شود. گوگرد توسط اکثر گياهان، حدود 10 تا 15 درصد جذب نيتروژن جذب گياه مي گردد. جذب گوگرد توسط گياهان نسبت به فسفر، به نحو قابل ملاحظه اي متغير است. در حالي که در خردل، جذب گوگرد حدود 175 درصد جذب فسفر است، در اکثر دانه هاي روغني ديگر جذب فسفر و گوگرد معمولاً به يک اندازه مي باشد. در غلات جذب گوگرد حدود 75-60 درصد فسفر است.

  • علائم کمبود گوگرد درگياهان:

در برخي از مناطق ممكن است كمبود گوگرد داشته باشند، ولي به طور كلي اين عنصر عامل  محدود كننده اي براي محصول گياهان زراعي نيست. علايم کمبود گوگرد در گياه مانند کمبود نيتروژن   است و گياهان داراي کمبود گوگرد زرد کمرنگ مي شوند ،  دليل اين تشابه، به وظيفه آنها در گياه و انتشار آنها در خاک بر مي گردد. به هر حال تحرک گوگرد درگياهان کمتر از نيتروژن مي باشد و معمولاً برگهاي جوان به رنگ زرد کمرنگ در مي آيند. برگهاي پيرتر سبز باقي مي مانند ولي درکمبود نيتروژن اين وضعيت برعکس مي باشد. در مورد  علائم کمبود استثناهاي زيادي وجود دارد. ولي علايم عمومي آن عبارتند از: رنگ پريدگي، خميدگي گياه با ساقه هاي کوتاه و ضعيف. اين نشانه ها با به کار بردن نيتروژن از بين نمي روند. گونه هاي گياهي به طور قابل ملاحظه اي در نشان دادن علائم کمبود گوگرد متفاوت هستند.

كلر:

كلر در تنظيم فشار اسمزي وتعادل كاتيوني در شيره سلولي نقش دارد. معمولاً مقادير كافي كلر در خاك وجود دارد و هر ساله تا50كيلوگرم در هكتار از طريق بارندگي به خاك وارد مي شود. به علت اينکه کلر همه جا در آب و خاک وجود دارد، به عنوان يک عنصر غذايي به آن خيلي توجه  نمي شد تا اينکه در سال 1954 بروير و همکاران ضروري بودن آن را ثابت کردند.کلر در تجزيه مولکول آب در فتوسيستم II فتوسنتز دخالت دارد. چندين آنزيم از قبيل ATPase ، آلفا آميلاز و آسپارژين سنتتاز جهت فعاليت، به يون کلر نياز دارند. در ارتباط با نقش کلر در تنظيم اسمزي مي توان گفت هنگامي که نمکها از جمله يون كلردر سلول تجمع مي يابد يک شيب پتانسيل آبي در سلول بوجود مي آيد که باعث وارد شدن آب به داخل سلول مي شود و اين امر آماس سلول را افزايش مي دهد. اگر سلول مربوطه يک سلول روزنه باشد اين فرايند هنگامي که آب به داخل سلول هاي محافظ وارد مي گردد به باز شدن روزنه کمک مي کند. به دليل پويايي زياد يون کلر و قابل تحمل بودن غلظت هاي بالاي آن ظاهراً يون كلرجهت حفظ تعادل بار الکتريکي زماني که کاتيون هايي نظير يون پتاسيم از غشاي سلولي انتقال مي يابند، مي باشد. نياز گياهان به کلر براي فعاليتهاي  بيوشيميايي بندرت بيش از 100 ميلي گرم در کيلوگرم ماده خشک گياهي مي باشد. هرچند کلر معمولاً در غلظت هاي خيلي زياد 2000 تا 20000 ميلي گرم در کيلوگرم وجود دارد.

  • علائم کمبود کلر :

مانند ساير عناصر، کمبود از گياهي به گياه ديگر متفاوت است. پژمردگي نوک پهنک برگ و سپس سبززردي، برنزه شدن و بافت مردگي، متداول ترين علايم کمبود کلر هستند. همچنين محدود شدن رشد ريشه همراه با ريشه هاي جانبي ،ضخيم و کوتاه و سرچماقي شدن از ويژگي هاي کمبود کلر مي باشد. در جو ممکن است برگها به صورت لوله اي،  پيچيده طويل تر از برگهاي طبيعي و داراي رشد کمتر و نسبت به برگهاي طبيعي شکننده تر مي گردند. در سيب زميني رنگ برگها، سبز روشن شده و داراي ظاهري زبر و خشن مي شوند (با برآمدگي هاي عمودي در سطح بالايي). در درخت نارگيل با کمبود کلر، برگهاي پير زردرنگ و يا نارنجي مي شوند و نوک  وکناره برگها خشک مي شود.

  • علايم سميت کلر :

زيادي کلر در خاک و اثرات سمي آن روي گياهان بيشتر از کمبود آن مورد توجه واقع شده است. تأثير اصلي غلظت بالاي کلر در محلول خاک افزايش فشار اسمزي آب خاک مي باشد که در نتيجه قابليت استفاده آب براي گياه را کاهش داده، باعث پژمردگي گياه مي شود (خشکي القاء شده توسط کلر). اکثر درختان ميوه، انگور و پسته  و گياهان زينتي به يون کلر حساس مي باشند  و هنگامي که غلظت کلر برگ به 5/0 درصد ماده خشک برسد، علائم سوختگي برگها توسعه   مي يابد. در تنباکو و گوجه فرنگي ضخيم و لوله اي شدن برگها ممکن است بروز نمايد.

عناصر كم مصرف:

علاوه بر عناصر غذايي اصلي مورد نياز براي رشد عادي گياه زراعي، تعداد ديگري از عناصر به مقدار كم مورد نيازند. اين عناصر را عناصر كمياب يا كم مصرف مي نامند. مسائل ناشي از كمبود عناصر كم مصرف محدود به چند گياه زراعي نيست . هر جا كمبود اين عناصر رخ دهد مي تواند اثري تخريبي داشته باشد و هر گونه كاربرد عناصر اصلي را به عنوان كود شيميايي بي اثر سازد.

روی

روي يكي از عناصر ريز مغذي می باشد که دراکثر فعالیتهای گیاه مثل تشکیل هورمون ها درکلرو پلاست، فعالیتهای تنظیم آب و نشاسته درغلات، تشکیل نوکلئید و بسیاری از فعالیت های دیگر گیاه نقش مهمی دارد. میزان آن در دانه بیشتر از اندامهای هوایی (کاه و کلش ) و ریشه است . در باب اهمیت مقدار روی در غذای انسان نیز همین بس که کمبود آن موجب ریزش مو و شکستگی ناخن و بسیاری اختلالات دیگر از جمله آسم ، آلزایمر و غیره می شود .

  • نشانه های کمبود روی :

این عنصر درتشکیل هورمون های گیاهی نقش عمده ای داشته و اگر گیاه دچار کمبود این عنصر شود ، نوارهای موازی زرد رنگ دراطراف رگبرگ میانی مشاهده خواهد شد. با كمبود روی، نمو و تولید هیدرات کربن کاهش می یابد و علایم این کمبود بیش از همه با تشدید نورخورشید که مقدار هورمون نمو گیاهی را تقلیل می دهد،  ظاهرمی شود. بیماری های ظاهر شده بر اثر کمبود، این عنصر کلروزه شدن برگ های جوان دردرختان میوه و بیماری روزت در غلات (برگ های کوچک متراکم درکنار هم ) می باشد . روی ، مانند بسیاری از عناصر غذایی کم مصرف دیگر اگر به مقدار زیاد استفاده شود برای گياه سمي است.

بر:

اين عنصر در ساختن پروتئين ها نقش دارد. حضور بر در ريشه در بعضي بقولات، براي جذب وتثبيت ازت هوا ضرورت داردبه همين جهت نباتاتي كه ازت زيادي براي رشد خود مصرف مي كنند، به همان نسبت به بر بيشتري نيازمند هستند. در بعضي خاكها كمبود بور وجود دارد و موجب پوسيدگي مغز ريشه چغندر و پوسيدگي داخلي كلزاي علوفه اي و شلغم مي شود. استفاده از تركيبات كودي بوردار يا يك كاربرد بوراكس كمبود را جبران مي كند.

مس:

مس در مولكول  موجب دوام تركيب آن شده و از تجزيه سريع آن جلوگيري مي كند و به اين ترتيب عمر موثر برگ ها را زياد مي كند. كمبود مس در خاكهاي پيت، خاكهاي شني سبك و خاكهاي داراي ماده آلي و كم عمق كه خاك زيرين آنها گچ است رخ مي دهد و اين عنصر بر غلات و چغندرقند اثر مي گذارد. در موارد حاد ، غلات از توليد خوشه باز مي مانند و ممكن است تمام محصول تلف شود. آثار قابل مشاهده كمبود به ندرت در چغندر ديده شده ، ولي كاربرد سولفات مس سبب افزايش محصول آن شده است. نمكهاي مختلف مس را  مي توان از طريق محلول پاشي برگي براي جبران كمبود مورد استفاده قرار داد.

منگنز:

ضرورت منگنز در تركيب كلروفيل شناخته شده است. همچنين در متابوليسم ساختن قند ها و ساختمان بعضي پروتئين ها، منگنز ضروري تشخيص داده شده است .كمبود منگنز بيش از همه در خاك هاي پيت دار و شني داراي  pHبالا،  مشاهده شده است. غلات بهاره به شدت تحت تأثير كمبود منگنز قرار مي گيرند و در برگ هايشان لكه هاي قهوه اي و زرد ايجاد مي شود. در برگ هاي چغندرقند لكه هاي زرد به وجود مي آيد و به دليل كاهش سطح مؤثر برگ ، محصول كاهش مي يابد.  نخود فرنگي علائم ديگري نشان مي دهد و در دانه هاي داخل غلاف لكه هاي قهوه اي رنگي از بافت پوسيده ايجاد مي شود  و ارزش بازار پسندي آن را كاهش مي دهد.كمبود منگنز با محلول پاشي با سولفات منگنز  قابل كنترل است.

موليبدن:

مقداري از آن براي احياي املاح نيترات ومتابوليسم ازت ضروري است. در گياهاني كه ازت هوا را جذب ودر ريشه تثبيت مي كنند مثل يونجه، وجود اين ماده مفيد است.كمبود موليبدن سبب رشد غير عادي برگهاي كلم گل مي شود. اين عنصر از اين لحاظ غير عادي است كه در pH هاي بالا بيشتر براي گياه قابل جذب است. زيادي موليبدن در علوفه مي تواند جذب مس را در نشخوار كننده ها كاهش دهد و در گوسفند و گاو كمبود مس ايجاد كند.

آهن:

حضور آهن براي تشكيل وتوليد كلروفيل ضروري مي باشد.کمبود آهن که منشا بروز رنگ پریدگی خاصی به اسم زردی می شود در بیشتر خاک های کشور و در مورد گیاهان متعددی قابل مشاهده است . خسارت آن در درختان میوه نواحی خشک و گیاهان زینتی قابل توجه می باشد . مرکبات شمال و جنوب و تا حدی پنبه نیز از کمبود آهن صدمه می بینند . پراکندگی کمبود آهن با پراکندگی درختان میوه تطبیق می کند . خراسان ، اصفهان ، کرج و آذربایجان مراکز شدت کمبود آهن می باشند . قابلیت جذب آهن در خاک ها تحت تاثیر عواملی از قبیل عدم تهویه کافی و نبود مواد آلی کافی به شدت کاهش می یابد و در این شرایط کمبود آهن ظاهر می شود . در مقابل ، تهویه خاک ، افزایش کودهای آلی و سبز و مصرف کودهای آهن دار باعث افزایش محلولیت آهن خاک می شوند . حساسیت گیاهان به کمبود آهن متفاوت است و حتی در بین یک گونه ، واریته های مختلف عکس العمل متفاوتی دارند .

علامت اصلی کمبود آهن زردی یا کلروز است . این زردی معمولا در برگ های جوان دیده می شود و از آنجا تمام برگ های درخت به این حالت در می آیند . رنگ پریدگی معمولا میان رگبرگ ها بوده و خود رگبرگ ها سبز باقی می مانند و رگبرگ ها به صورت شبکه سبزی درزمینه زرد ظاهر می شوند. در بعضی انواع درختان مانند گلابی برگ ها اصولا سفید رنگ می شوند و رگبرگ ها نیز از زردی ناشی از کمبود آهن در امان نخواهند بود .

قدم اول در زمینه کمبود آهن پیشگیری از بروز این کمبود است . برای پیشگیری از بروز کمبود آهن باید شرایط محلولیت و قابلیت جذب بیشتر آهن را از طرق زیر برطرف نمود :

عدم مصرف آب های سنگین ، افزایش مواد آلی و کود سبز به خاک، زدن شخم کافی وتهویه بموقع خاک، انتخاب پایه و پیوندک مناسب و مقاوم به کمبود آهن در گلکاری، پیشگیری از کمبود آهن ، کاشت گیاهان در خاک های اسیدی و مصرف کلات های آهن از ابتدای تهیه گلدان است .

كمبود روي و آهن به ندرت در آب و هواي معتدل مسئله سازند، ولي گاهي ممكن است در   بعضي انواع خاكها بروز كنند.

در تغذيه گياهان زراعي ، گاهي اثرات مشكلات مربوط به عناصر كم مصرف از اهميت خاصي برخوردار است. در مواردي كه كمبود رخ مي دهند، افت شديدي در محصول و كيفيت آهن ايجاد مي شود و بايد به محض تشخيص براي رفع مشكل اقدام شود.

 

وظايف عناصر غذايي ضروري در گياهان

كربن : جزء مولكولي كربو هيدراتها، پروتئين ها،چربي ها،واسيد هاي نوكلئيك است.

اكسيژن : اكسيژن تا حدي شبيه كربن است از اين نظر كه در تمام تر كيبات آلي موجودات زنده وجود دارند.

هيدروژن : نقش عمده اي در متابوليسم گياهي دارد. در موازنه يوني مهم است، به عنوان عامل اصلي احياء كنندگي بوده ونقش كليدي در روابط انرژي سلول دارد.

ازت : از اجزاي بسياري از تركيبات آلي، از قبيل پروتئين تا اسيد هاي نوكلئيك است .

فسفر : نقش عمده آن در گياهان، انتقال انرژي ومتابوليسم پروتئين است.

پتاسيم : به تنظيم اسمزي ويوني كمك مي كند. پتاسيم به عنوان كوفاكتور يا فعال كننده  بسياري از آنزيم هاي متابوليسم كربو هيدرات وپروتئين عمل مي كند.

كلسيم : كلسيم در تقسيم سلولي به كار برده مي شود ونقش عمده اي در حفظ يكپارچگي غشاءدارد.

منيزيم : از اجزاي كلروفيل وكوفاكتور بسياري از واكنشهاي آنزيمي است.

گوگرد : تا حدي شبيه فسفر است، از اين نظر كه در انرژي زايي سلول گياهي به كار مي رود.

آهن : جزء ضروري بسياري از آنزيم هاي  آهن دار وبدون آهن است وهمچنين از اجزاي عوامل حمل كنند ه مانند سيتو كرومها (حمل كنند ه الكترون تنفسي)وفردكسين ها است. فردوكسين ها در تثبيت ازت، فتوسنتز و انتقال الكترون نقش كليدي دارند.

منگنز : در فتوسنتز به كار رفته واجزاي آنزيم هاي آرجيناز وفسفوتراسفراز است.

مس : از اجزاي تعدادي از آنزيم هاي مهم شامل سيتوكروم اكسيداز، اسكوربيك، اسيد اكسيداز ولاكتاز است.

بر : در متابوليسم كربوهيدرات وساخت اجزاي ديواره سلولي دخالت دارد.

موليبدن : براي اسيميلاسيون معمولي ازت در گياهان مورد نياز است. از اجزاي ضروري نيترات ريدكتاز و نيز ازت (آنزيم تپبيت كننده ازت) است.

كلر : در فتوسنتز موثر بوده و فعال كننده آنزيم هاي به كار برده شده در تجزيه آب است. همچنين در تنظيم اسمزي گياهان در حال رشد در خاك هاي شور نيز عمل مي كند.

كود هاي آلي

كودهاي بيولوژيك منحصراً به مواد آلي حاصل از كودهاي دامي، اضافات گياهي وغيره اطلاق نمي شود بلكه توليدات حاصل از فعاليت ميكروارگانيزم هاي كه در ارتباط با تثبيت ازت ويا فراهمي فسفر وساير عناصر غذايي در خاك فعاليت مي كنند را نيز  شامل مي شود.

تاريخچه كودهاي بيولوژيك (كودهاي ميكروبي)

در سالهاي اخير به دليل مصرف كودهاي شيميايي اثرات زيست محيطي متعددي از جمله انواع آلودگي‌هاي آب و خاك و مشكلاتي در خصوص سلامتي انسان و ديگر موجودات زنده به وجود آمده است. سياست كشاورزي پايدار و توسعه پايدار كشاورزي، متخصصين را بر آن داشت كه هر چه بيشتر از موجودات زنده خاك در جهت تأمين نيازهاي غذايي گياه كمك بگيرند و بدين‌سان بود كه توليد كودهاي بيولوژيك آغاز شد.

البته مصرف كودهاي بيولوژيك قدمت بسيار طولاني دارد. توليدكنندگان محصولات مختلف براي تقويت زمين‌هاي كشاورزي، گياهان لگومينوز را كشت مي‌كردند و معتقد بودند كه با كشت آن حاصلخيزي خاك افزايش پيدا مي‌كند. در نوشته‌هاي تاريخي كاشت گياه شبدر، باقلاي مصري و ... براي تقويت خاك‌ها گزارش شده است.

كودهاي بيولوژيك مواد نگهدارنده‌ ميكروارگانيزم‌هاي مفيد خاك مي‌باشند كه به طور متراكم و با تعداد بسيار زياد در يك محيط كشت توليد شده‌ و معمولاً به صورت بسته‌بندي قابل مصرف در اراضي كشاورزي‌اند.

هدف از مصرف كودهاي بيولوژيك، تقويت حاصلخيزي خاك و تأمين نيازهاي غذايي گياه است. گر چه ممكن است اثرات مفيد ديگري داشته باشند.

نخستين كود بيولوژيك با نام تجارتي نيتراژين توليد شد كه در اواخر قرن نوزدهم مورد استفاده قرار گرفت و از آن تاريخ به بعد ساير كودهاي بيولوژيك ساخته شدند. ارگانيزم‌هايي كه در توليد كودهاي بيولوژيك مورد استفاده قرار مي‌گيرند عمدتاً از خاك جداسازي مي‌شوند. در شرايط آزمايشگاه در محيط‌هاي كشت مخصوص تكثير و پرورش يافته و بعد به صورت پودرهاي بسته‌بندي شده و آماده، مصرف مي‌شوند.

انواع كودهاي بيولوژيك

مهم‌ترين كودهاي بيولوژيك عبارتند از:

1) تثبيت كننده ازت هوا

2) قارچ‌هاي ميكوريزي، كه با ريشه بعضي از گياهان ايجاد همزيستي كرده و اثرات مفيدي ايجاد مي‌كند.

3) اكسيد كننده گوگرد (تيو باسيلوس)، كودي كه داراي باكتري تيو باسيلوس بوده و باعث اكسايش بيولوژيكي گوگرد مي‌شود.

4) كرم‌هاي خاكي، در توليد هوموس مورد استفاده قرار مي‌گيرند و نوعي كود كمپوست به نام ورمي كمپوست (Wermy compost) توليد مي‌كنند.

5) ميكروارگانيزم‌هاي حل كننده فسفات، كه فسفات نا محلول خاك را به فسفر محلول و قابل جذب گياه تبديل مي‌كنند.

1- تثبيت ‌كننده‌هاي ازت:

كار اصلي تثبيت‌كننده‌هاي ازت، تثبيت ازت هوا و تبديل آن به ازت معدني قابل استفاده براي گياه است.گاز نيتروژن  79% از هواي اطراف ما را تشكيل مي دهد، ولي گياهان قادر به استفاده از آن نيستند لذا ازت گازي بايد به ازت معدني تبديل شود. تبديل ازت گازي به معدني به دوطريق صنعتي و بيولوژيكي صورت مي پذيرد

الف- توليد صنعتي

توليد صنعتي ازت با بهره گيري از صنايع پتروشيمي و دركارخانجات توليد كود ميسر است و از معايب آن مي توان به صرف هزينه زياد اشاره كرد. استفاده در مكان هاي دور با توجه به قابل حمل بودن و استفاده كنترل شده، از مراياي اين كود است.

ب- توليد بيولوژيك

موجودات ذره بيني خاك با فعاليت هاي بيولوژيكي خود اقدام به تثبيت ازت مي نمايد.

تثبيت ازت به سه صورت انجام مي‌گيرد كه به شرح ذيل است:

1) آزاد يا غير همزيست (ازتو باكتر) ؛ كود ميكروبي كه به اين روش تهيه شده كود ازتو باكتري است و در شرايطي كه كمبود آن وجود داشته باشد، به خاك اضافه مي‌شود.

2) همزيستي (ريزوبيوم) ؛ باكتري‌ به نام ريزوبيوم روي ريشه گياهان خانواده گلومينوز ايجاد غده يا گره مي‌كند. گياهاني مانند يونجه، شبدر، نخود، لوبيا، عدس و ماش تثبيت كننده‌هاي مهم ازت به روش همزيستي مي‌باشند.

باكتري ريزوبيوم در داخل غده يا گره توليد شده بر روي ريشه گياه، ازت هوا را مي‌گيرد و آن را تثبيت وبه NH3 تبديل مي‌كند. NH3 توليدي، هم مورد استفاده خود باكتري و هم مورد استفاده گياه ميزبان قرار مي‌گيرد. مقدار تثبيت به روش همزيستي  به نوع باكتري و گياه ميزبان ارتباط دارد. به طور متوسط از اين طريق، تثبيت ازت مي‌تواند بين 200 تا 300 كيلوگرم در هكتار، انجام پذيرد.

انواع گياهان تثبيت كننده ازت و نوع گونه ريزوبيوم

 

 

نام ميزبان

گونه ريزوبيوم

ميزان تثبيت

 

نخود باقلا

ريزوبيوم لگومينوزاردم

200-300 كيلوگرم در هكتار

 

 

شبدر

ريزوبيوم تريفولي

 

لوبيا

ريزوبيوم فازئولي

 

يونجه

ريزوبيوم مليلوتي

 

باقلاي مصري

ريزوبيوم لوپيني

 

سويا

ريزوبيوم ژاپنيكوم

 

3) همياري (ازوسپيريليوم) ؛ باكتري‌ به نام ازوسپيريليوم به صورت همياري با ريشه گياهان خانواده غلات مثل گندم، ازت هوا را تثبيت مي‌كند. اهميت تثبيت ازت در اين است كه بدون آلودگي‌ زيست محيطي، بدون نياز به صرف هزينه و انرژي مي‌توانيم كود ازته داشته باشيم. كود ازته تقويت خوبي براي حاصلخيزي خاك به شمار مي‌رود و لذا با توجه به مشكلاتي كه كودهاي شيميايي دارند، امروزه مصرف كودهاي بيولوژيك مورد توجه خاص قرار گرفته‌اند.

2- قارچ ميكوريزا

واژه ميكوريزا (به معني قارچ ريشه، جمع ميكوريز) به طور كلي به همزيستي بين ريشه گياهان و ميسليوم هاي قارچي اطلاق مي شود و دو نوع ابتدايي همياري قارچ ميكوريزا با ريشه گياهان وجود دارد اكتوتروفيك يا اكتوميكوريزا و اندوتروفيك يا اندوميكوريزا. سيستم ويژه اي از سطح فعال ريشه اي بيشتري جهت جذب بهتر مواد غذايي از خاك خصوصاً هنگامي كه خاك ها فاقد فسفر كافي باشند برخوردار است.

3- اكسيد كننده گوگرد

نقش گوگرد در گیاهان بطور عمده ساخت پروتئین، روغن و بهبود کیفیت محصولات کشاورزی است. ولی به دلایل متعدد از جمله زیادی غلظت گوگرد در اندامهای گیاهی در مقایسه با فسفر و نقش بسیار مثبت این عنصر در مواردی مانند افزایش قابلیت جذب عناصر غذایی و بهبود کمی و کیفی محصولات کشاورزی و اصلاح خصوصیات بیوشیمیایی خاک های سدیمی و آهکی و همچنین افزایش نفوذ پذیری و کاهش pH  و حذف بی کربنات از آب آبیاری و نقش بسیار مؤثر و مثبت آن در کاهش تنش های شوری و سدیمی باید جایگاه فعلی این عنصر تغییر یابد و در ردیف عناصر اصلی قرار بگیرد و مصرف سالیانه آن از مصرف کودهای فسفاته بالاتر رود.البته نظر به اینکه شکل قابل جذب گوگرد توسط گیاهان به صورت یون سولفات(So4--) است بنابر این لازم است گوگرد با کمک ریز جانداران اکسید کننده گوگرد بصورت یون سولفات در آید.

نتایج آزمایش ها نشان داده که اگر گوگرد به همراه مواد آلی و باکتریهای تیوباسیلوس با روش صحیحی جایگذاری شود و رطوبت نیز در حد مطلوب باشد میتواند تا حدود60 % عملکرد محصولات کشاورزی را افزایش دهد.

برای تبدیل گوگرد به سولفات مهیا کردن شرایط اکسیداسیون در خاک از جمله رطوبت، مواد آلی، جایگذاری عمقی و میکروارگانیسم های اکسید کننده گوگرد الزامی است.

معدنی شدن ترکیبات آلی گوگرد دار به 2 روش انجام می گیرد:

1- بیولوژیک: گوگرد متصل به کربن در اثر اکسیداسیون کربن بوسیله میکروارگانیسم های هتروتروف به منظور کسب انرژي اکسیده شده و بصورت سولفات آزاد می شود.

2-بیوشیمیایی: گوگردی که متصل به کربن نیست بوسیله آنزیم های سلولی معدنی می شود. مانند استر سولفات ها توسط آنزیم های سولفاتاز مختلف که نمونه بارزی از فرآیند معدنی شدن بیوشیمیایی است.

4- ورمي كمپوست

این کود حاصل فن آوری بیولوژیکی یک نوع جانور زنده است و از طریق پرورش گونه ای کرم قرمز حلقوی بارانی موسوم به E.foetida بر بستر بقایای مواد آلی تولید می شود.تمام مراحل کار از ابتداء تا انتها تحت کنترل بوده و نهایتاً کود ممتاز بدون هرگونه بو ، شیرابه، بذر علفهای هرز، تخم انگل و سایر پاتوژنهای بیماریزای خاک تولید می گردد.ورمی کمپوست بطور طبیعی حاوی میکروارگانیسم های مفید از گروه ازتو فسفر و سولفو باکتری بهمراه مواد محرک رشد گیاهان است.  قدرت نگهداری آب آن قابل ملاحظه بوده و ارتباط گياه با مواد غذائی بهتر را فراهم ساخته، لذا مواد غذائی بستر، بنحو مطلوبی در اختیار ریشه ها قرار می گیرند.انواع محصولات فرآوری شده بر مزیتهای فوق افزوده است، از این رو ورمی کمپوست کودی آلی و بی رقیب می باشد.

ورمی کمپوست در خواص فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی خاک تاثیر بسزایی دارد. این کود اصلاح کننده خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی خاک بوده و علاوه بر وزن مخصوص کم، فاقد هرگونه بو، میکروارگانیسم های پاتوژن، باکــــتری های غیر هـــوازی، قارچ ها و علف های هرز می باشد. ورمی کمپوست علاوه بر قابلیت جذب آب با حجم بالا، شرایط مناسب جهت دانه بندی و قدرت نگه داری مواد غذایی مورد نیاز گیاهان را فراهم می نماید. ورمی کمپوست حاوی عناصر غذایی بسیار غنی به ویژه ازت بوده که به تدریج آنها را در اختیار گیاه قرار می دهد.( این نکته از نظر حاصل خیزی خاک بسیار بااهمیت است) این کود در مقایسه با سایر کودهای آلی دارای میزان عناصر اصلی غذایی بالاتری است. ورمی کمپوست علاوه بر عناصر ماکرو مانند ازت،  فسفر و پتاسیم که در فعالیتهای حیاتی گیاه نقش اساسی دارند حاوی عناصر میکرو مانند آهن، مس، روی و منگنز نیز می باشد. علاوه بر این با داشتن موادی مانند ویتامین B12 و اکسین عوامل محرک رشد گیاه را فراهم می آورند.

 

   

 

از مزاياي اين كود مي توان به موارد ذيل اشاره كرد:

- سبک و فاقد هرگونه بو

- عاری از بذور علف های هرز

- حاوی میکروارگانیسم های هوازی مفید مانند ازتوباکتریها

- بالا بودن میزان عناصر اصلی غذایی در مقایسه با سایر کودهای آلی

- دارا بودن عناصر میکرو مانند  آهن ، روی ، مس و منگنز

- دارا بودن مواد محرکه رشد گیاهی نظیر ویتامینها  به ویژه ویتامین B12

- قابلیت بالای نگهداری آب و مواد غذایی

- فرآوری آسان و سریع تر از بیوکمپوست

- عاری از باکتریهای غیر هوازی، قارچها و میکروارگانیسم های پاتوژن

- اصلاح کننده خصوصیات فیزیکوشیمیایی و بیولوژیکی خاک

- وجود عناصر ازت، فسفر، پتاسیم، کلسیم ، آهن، روی ، مس و منگنر

- استفاده از ورمی کمپوست در تهیه چای کمپوست

5- ميكرو ارگانيزم هاي حل كننده فسفات

بسياري از باكتري هاي خاك، خصوصا باكتري هاي از جنس هاي Pseudomonas  و bacillus و قارچ هاي وابسته به جنس هاي Penicillium وAspergillus  قادر هستند تا فسفات هاي غير محلول در خاك را به فرم هاي محلول تبديل نمايد. تبديل به وسيله ترشحات اسيد هاي آلي مانند اسيد هاي فوميك، استيك،پروپيونيك، لاكتيك، گليگوليك، فوماريك و سوكسينيك انجام مي شود. نفش اين اسيد ها ابتدا كاهش PH  است وسپس پيوند موجود در فرم هاي فسفات را تجزيه مي كنند.

 ريزجانداران حل كننده فسفات مي توانند منجر به افزايش حلاليت و جذب فسفر درمحصولات كشاورزي شوند كه اين امر منجربه كاهش اثرات نيتروژن وزود رسي در گياهان شود..

به‌دليل وجود توانايي انحلال فسفات در برخي از ميكروارگانيسمهاي موجود در خاك و با توجه به خطرات استفاده بيش از حد كودهاي فسفره و اهميت فسفر در تغذيه گياه بخصوص در امر تثبيت نيتروژن در گياهان لگوم‌، اثرات متقابل بين ميكروارگانيسمهاي حل كننده فسفات با باكتري بردي ريزوبيوم ژاپونيكوم بر روي  محصولات زراعي مورد بررسي قرار گرفت. در اين تحقيق بعد از جداسازي ميكروارگانيسمهاي حل كننده فسفات از خاك اطراف ريشه گياهان مختلف  پتانسيل حل كنندگي فسفات براي ميكروارگانيسمها به صورت كمي اندازه‌گيري شد و برترين ميكروارگانيسمهاي حل كننده فسفات تعيين و شناسايي شدند. گونه‌هاي شناسايي شده عبارت بودند از سودوموناس پيوتيدا، آئروموناس هيدروفيلا و سودوموناس فلورسنس.  نتايج تجزيه آماري نشان داد كه ميكروارگانيسمهاي حل كننده فسفات بر روي وزن خشك، درصد فسفرنسبت به پتاسيم، ازت، غلظت آهن و مس در بخش هوايي گياه، تعداد، وزن تر و وزن خشك گره هاي ريشه‌اي و بر غلظت آن دربخش هوايي گياه تأثير معني‌داري دارند.

كود حيواني

منظور از کود حیوانی مجموعه ای از مواد بستری، ادرار و مدفوع گاو، گوسفند، مرغ یا هر حیوان دیگری است که از محل نگهداری آنها بدست می آید. درصد مواد غذایی کود حیوانی و کیفیت فیزیکی آن به عواملی مثل نوع حیوان، کیفیت مواد بستری، میزان پوسیدگی کود، تغذیه دام،  میزان سدیم و مقدار بذر علفهای هرز، اسپور بیماریها، لارو و تخم حشرات، شن و خاک دارد.درصد ازت کود گاوی بیشتر از کود گوسفندی و مرغی است. ولی درصد فسفر و پتاسیم کود مرغی از کودهای گاوی و گوسفندی بیشتر است.
درصد مواد غذایی کودها به تغذیه دام بستگی دارد. مثلاً چنانچه جیره غذایی دام از نظر یک عنصر ضعیف باشد، کود حاصله نیز به طریق اولی از نظر آن عنصر ضعیف خواهد بود و یا مثلاً هر چه درصد فیبر جیره غذائی بیشتر باشد درصد فیبر مدفوع نیز زیادتر خواهد بود. فراوانی ترکیبات آلی ازت دار ساده در کود حیوانی تازه بسیار مساله ساز است. تجزیه سریع این مواد سبب آزاد شدن آمونیاک و تجمع آن در مجاورت ریشه ها گشته و موجب مسمومیت گیاه می گردد. پوسیدگی اولیه کود این مشکل را مرتفع می سازد بهمین جهت هیچ گاه نباید کود حیوانی تازه را به محصول کاشته شده داد. زیادی املاح در کود نیز می تواند از طریق ایجاد پتانسیل اسمزی و یا مسمومیت مستقیم گیاه مساله ساز باشد. بنابراین وجود مقدار متعادلی از عناصر غذائی و عدم زیادی عناصری مثل سدیم در کود دامی مطلوب می باشد. کیفیت مواد بستری نیز نقش مهمی در کیفیت و حالت فیزیکی کود حیوانی دارد. معمولاً  اصطبل گوسفند فاقد مواد بستر است. بدین لحاظ سرعت تجزیه و پوسیدگی کود گوسفندی زیاد و دوام آن در خاک کمتر از سایر کودها می باشد. کود گوسفندی را کود گرم گویند. در مرغداری ها بیشتر از خاک اره و در گاو داریها معمولاً از کاه بعنوان مواد بستری استفاده می کنند. سرعت تجزیه و پوسیدگی کاه بیش از خاک اره می باشد. و بالعکس دوام خاک اره در خاک بیش از کاه است. اجزاء خاک اره از ترکیبات مقاومتری در مقایسه با کاه تشکیل شده است. بطورکلی، هر چه مقدار مواد نامطلوب مثل بذر علفهای هرز، شن، خاک، اسپور بیماریها و تخم و لارو حشرات در کود کمتر و تجزیه اولیه آن بیشتر باشد، ارزش کیفی کود بیشتر است. پوسیدگی کود سبب می شود که از میزان بذر علفهای هرز و آلودگی به امراض و حشرات نیز کاسته شود. برای پوسیدگی اولیه کود حیوانی می توان آن را در شرایطی مشابه تهیه کمپوست قرارداد و یا کود حیوانی را مدتی قبل از کاشت در خاک مزرعه مخلوط نمود. تجزیه کود در خاک و تبدیل آن به هوموس نیز مستلزم کفایت تهویه، حرارت و رطوبت در خاک می باشد این عوامل از طریق انجام عملیات مناسب زراعی تأمین می شوند.
کود حیوانی  در زراعت گیاهان پر ارزشی مانند سبزیجات،  سیب زمینی، ذرت ، پنبه و چغندر قند به مقدار متوسط 30 الي40 تن در هكتار براي مدت 3 الي 4  توصيه مي گردد. کود حیوانی را معمولاً در زمان شروع عملیات تهیه بستر تا حداقل یک ماه قبل از کاشت بر سطح خاک پخش مي كنند و با وسایلی مانند گاو آهن، دیسک یا کولتیواتور با خاک سطحی و تا عمق حدود15 الي 25 سانتیمتری مخلوط می نمائید.
در زراعت های کوچک و سنتی کود حیوانی را بصورت کپه هائی در مزرعه قرار می دهند و سپس آنرا با بیل بر سطح خاک پراکنده ساخته و با خاک مخلوط می کنند. در زراعت های مکانیزه از دستگاه کودپاش حیوانی استفاده می نمایند. دستگاه کودپاش حیوانی مانند یک تریلر است که در کف آن یک نوار نقاله قرار دارد. نوار نقاله کود را به سمت عقب و خارج از تریلر هدایت کرده و روی یک مارپیچ گریز از مرکز می ریزد. چرخش مارپیچ کود را به اطراف پرتاب می کند. از آنجائی که هزینه خرید، حمل و نقل و پاشیدن کود حیوانی بسیار زیاد است،  بخصوص در زراعت های وسیع می تواند مشکلاتی را در برنامه ریزی و زمان بندی عملیات زراعی پیش آورد، لازم است به باقی گذرادن بقایای گیاهی بر خاک و تلاش در حفظ هوموس خاک توجه کافی مبذول گردد.

 

منابع:

1- ملكوتي.ج 1382. - ضرورت ارتقاء جایگاه تغذیه ای گوگرد: نشریه فنی موسسه تحقیقا ت آب و خاک

2- كريمي نيا .آرش، پورشهرستاني.محمود. مقاله ارزيابي توان اكسايش گوگرد توسط ميكروارگانيسمهاي هتروتروف در خاك

3- سوبارنو. ان . اس .كاربرد كود هاي بيولوژيكي در كشاورزي پايدار 

4- هارپر، ف . اصول توليد گياهان زراعي.

5- http://daneshnameh.roshd.irindex

6- http://dbase.irandoc.ac.ir/00659/00659464.htm

7- http://www.mamaworm.co

8- http://www.beh-saman.com/persian/vermicompost.as

9- http://www.civilica.com

10- http://mohandesiekeshavarzi.blogfa.com/post-11.aspx

11- http://www.sabzgostar-co.com

 

 

 

 




   آیات و روایات
   در مكتب امام
   سد طالقان
   سدهاي بزرگ ايران
   سيل
   جمعيت ايران
   سونامی
   گیاهان داروئی
   دارواش
   فرسایش
   درختکاری
   مرتع و مرتعداری
   عطر و اسانس گیاهان
   نانو تکنولوژی
   انرژی های نو
   انرژی هسته ای
   کودهای شیمیایی
   سم
   باران اسیدی
   باران مصنوعی
   ممیزی مراتع
   مصالح ساختمانی
   پیوند
   قوانین
   حقوق آب
   بازیافت 1
   بازیافت 2